خودروهای سنگین برای دریافت بارنامه ملزم به داشتن برگه معاینه فنی شدند. این در حالی است که پیش از این تنها جریمه برای نداشتن آن وجود داشت.
معاینه فنی یکی از مهمترین آزمایشها برای مطمئن شدن از سلامت وسیله نقلیه بوده که مجموعهای از آزمایشها و بازرسیهای فنی و ظاهری است. برگه معاینه فنی هم در واقع همان تایید کننده سلامت وسیله نقلیه (خصوصا وسایل نقلیه با عمر بالای ۵ سال) پس از گذراندن این آزمایشها و بازرسی هاست.
در خودروهای سنگین نیز داشتن برگه معاینه فنی یک امر بسیار مهم است، چراکه این وسایل نقلیه مهمترین شریان اقتصادی برای حمل کالاها بوده و هست. حالا در خبری اعلام شده که برای گرفتن بارنامه باید حتما وسیله نقلیه تجاری برگه معاینه فنی داشته باشد.
اجرای سخت گیرانهتر مقررات ناظر بر سلامت فنی ناوگان حمل و نقل جادهای، با اجباری شدن کامل ارائه برگه معاینه فنی برای تمامی وسایل نقلیه سنگین، وارد مرحله جدیدی شده است. این الزام که به طور مشخص اخذ گواهی معتبر را پیش شرط صدور بارنامه و صورت وضعیت حمل بار و مسافر قرار داده است، در ظاهر به منظور ارتقاء استانداردهای ایمنی و محیط زیستی تدوین شده، اما پیامدهای عملیاتی آن بر روی فعالان این حوزه نیازمند تحلیل موشکافانه است.
الزام قانونی و اتصال سیستمی به عنوان ابزار نظارتی
بر اساس اظهارات مقامات مسئول در حوزه راهداری و حمل و نقل جادهای، این تصمیم در راستای ارتقاء سطح ایمنی تردد و کاهش سوانح ناشی از نقص فنی خودروها اتخاذ شده است. این الزام با تکیه بر زیرساختهای فنی موجود، مانند سامانه یکپارچه معاینه فنی ایران (سیمفا)، تقویت شده است. کلیه مراکز مجاز موظف به ثبت نتایج تستهای مکانیزه (شامل ترمز، آلایندگی، لغزش جانبی و نور) و تستهای ظاهری (لاستیک، تجهیزات ایمنی نظیر کپسول آتشنشانی و…) در این سامانه هستند.
نکته کلیدی در این رویه، هم ترازی کامل دادههای سیمفا با سامانههای صدور اسناد حمل و نقل است. این اتصال سیستمی، عملاً هرگونه فعالیت تجاری (دریافت بارنامه یا صورت وضعیت مسافر) را برای خودروهای فاقد اعتبار فنی معتبر، مسدود میسازد. در حالی که این مکانیسم رصد را تسهیل میکند، جریمه روزانه ۲۰۰,۰۰۰ تومانی برای فاقدان برگه، رویکردی تنبیهی را پیش از کشف تخلفات واقعی، تقویت مینماید.
تجزیه و تحلیل کارایی در مواجهه با حجم ناوگان
اگرچه آمارها نشان میدهد که تنها بیش از ۱۹,۰۰۰ خودرو در ۹ ماهه اخیر از مراکز معاینه فنی سنگین بازدید کردهاند، این رقم در مقایسه با کل ناوگان فعال کشور، نشاندهنده شکاف قابل توجهی در پوششدهی است. این شکاف، دو برداشت تحلیلی متفاوت را به دنبال دارد:
کارایی نظارتی: ممکن است بخش عمدهای از ناوگان در حال حاضر بدون بازرسیهای لازم در حال تردد باشد، که این امر ایمنی عمومی را به خطر میاندازد.
چالشهای زیرساختی: ممکن است حجم بالای ناوگان و محدودیت ظرفیت مراکز معاینه فنی، امکان مراجعه سریع و به موقع رانندگان را فراهم نکرده باشد؛ در نتیجه، رانندگان به دلیل موانع ساختاری، متحمل جریمه و محرومیت از کار میشوند.
مسئله «ال مثنی» به مثابه گلوگاه بوروکراتیک
فرایند دریافت برگه المثنی معاینه فنی، هرچند برای پوشش موارد مفقودی یا مخدوش شدن سند طراحی شده است، خود میتواند به عاملی برای توقف عملیات تبدیل شود. مراجعه مجدد به مرکز، بررسی سوابق در سیمفا و پرداخت هزینههای جدید (که معمولاً کمتر از معاینه کامل است اما هزینهای اضافی محسوب میشود)، نشان دهنده عدم بلوغ کامل سیستم در پشتیبانی از رویههای اضطراری رانندگان است. در شرایطی که راننده برای امرار معاش به فعالیت مستمر وابسته است، هرگونه وقفه اداری، بازتاب مستقیم بر درآمد و توانایی او در مدیریت هزینههای جاری خواهد داشت.
در نهایت، گرچه هدف از اجباریسازی معاینه فنی و همگام سازی آن با صدور بارنامه، ایجاد شفافیت و کاهش ریسکهای جادهای است، اجرای صرف این قوانین بدون رفع موانع دسترسی، اصلاح ساختار تعرفهای مراکز و اطمینان از توان عملیاتی زیرساختها، صرفاً به افزایش بار هزینهای و اداری بر دوش فعالان بخش حمل و نقل خواهد انجامید. پایداری این قانون منوط به تسهیل اجرای آن در بخش عملیاتی است.
منبع خبر: اسب بخار